Menu

Vredesconferenties tijdens WOI

Artikelindex

Het oorlogsgebeuren zou voor grote meningsverschillen zorgen binnen de Tweede Internationale. Socialistische internationalisten kwamen bijeen op de Conferentie van Zimmerwald (1915) en Kienthal (1916) om te discussiëren over de houding en acties van de arbeidersbeweging tijdens de oorlog. Een derde geplande Conferentie in Stockholm (1917) zou nooit plaatsvinden. De breuk tussen de linkervleugel (communisten) en de rechtervleugel (sociaaldemocraten) was bezegeld.


 

Zimmerwald, de eerste vredesconferentie na het uitbreken van de Grote Oorlog

Het belangrijkste discussiepunt handelde over de strijd van de arbeidersklasse voor vrede tijdens de Eerste Wereldoorlog. In de loop van deze discussie stelden de linkse socialisten een resolutie en een manifest voor dat het imperialistische karakter van de wereldoorlog aantoonde, dat sociaal-chauvinisme veroordeelde en dat de arbeidersklasse opriep om de oorlog te veranderen in een revolutie. Zo zou de arbeidersklasse de politieke macht kunnen grijpen en een socialistische maatschappij kunnen opbouwen. De meerderheid verwierp de twee teksten, en schoof zelf het standpunt naar voor dat zich zou beperken tot een pacifistische verklaring. De sociaal-democraten, onder wie Kamiel Huysmans die secretaris was van het Internationaal Socialistisch bureau, spotte met het amateurisme en de overhaast van de linkervleugel en noemde ze zelfs avonturiers. Lenin legde in naam van de linkervleugel, de eis op tafel van een concretisering van politieke slogans. Hij bracht naar voor dat Europa zich aan de vooravond van een revolutiegolf bevond. Dit maakte het noodzakelijk om de massa’s de concrete middelen te geven om mee te strijden.

Uiteindelijk nam de conferentie een compromistekst aan (opgesteld door Leon Trotski en anderen). Deze tekst week ideologisch af van de linkervleugel, maar erkende toch de noodzaak om de arbeidersklasse internationaal te organiseren in de strijd tegen het imperialisme en de oorlog. De tekst onderstreepte ook het imperialistische karakter van deze oorlog, het huichelachtige aan de slogan ‘verdediging van het vaderland’ en het klaagde het verraad van de leiders van de Tweede Internationale aan. Lenin merkte hierover op dat dit manifest een stap voorwaarts betekende naar een breuk met het opportunisme en het sociaal-chauvinisme. De deelnemers aan de conferentie betuigden tevens hun steun aan diegenen die vervolgd werden omwille van hun verzet tegen de oorlog. Bijzondere uitdrukking van solidariteit kregen Karl Liebknecht, Rosa Luxemburg, Clara Zetkin en de bolsjewistische leden van de Doema die in ballingschap waren in Siberië.

Manifest van Zimmerwald

De Internationale Socialistische Conferentie, gehouden te Zimmerwald (nabij Bern, Zwitserland), heeft het volgende manifest uitgevaardigd : (ingekort - de volledige versie is te vinden : https://www.marxists.org/history/international/social-democracy/zimmerwald/manifesto-1915.htm….)

Proletariërs van Europa !

Langer dan een jaar duurt de oorlog. Miljoenen lijken bedekken de slagvelden, miljoenen mensen werden voor hun ganse leven verminkt. Europa gelijkt een reusachtig mensenslachthuis. De gehele, door de arbeid veler geslachten gewrochte beschaving is aan de verwoesting overgegeven. De wildste barbaarsheid viert nu haar triomfen over alles, wat tot heden de trots der mensheid uitmaakte.

Wat ook de waarheid aangaande de onmiddellijke aansprakelijkheid voor het uitbreken van deze oorlog moge zijn dit ene staat vast: de oorlog, die deze chaos voortbracht, is het gevolg van het imperialisme, van het streven van de kapitalistische klassen van iedere natie, haar winsthonger door de uitbuiting van de menselijke arbeid en van de natuurschatten van de gehele aarde te bevredigen. (…)

Arbeiders !

(…) In deze ondraaglijke toestand hebben wij, de vertegenwoordigers van de socialistische partijen, vakverenigingen en haar minderheden, wij Duitsers, Fransen, Italianen, Russen, Polen, Letten, Roemeniërs, Bulgaren, Zweden, Noren, Hollanders, Zwitsers, wij, die niet op de bodem der nationale solidariteit met de uitbuiterklasse, maar op de bodem der internationale solidariteit van het proletariaat en van de klassenstrijd staan, ons met elkaar verenigd, om de gebroken draden van de internationale betrekkingen opnieuw aan te knopen en de arbeidersklasse tot zelfbezinning en tot de strijd voor de vrede op te roepen.

(…) Nooit in de wereldgeschiedenis was er een meer dringende, een hogere, een verhevener taak, welke vervulling ons gemeenschappelijk werk moet zijn. Geen offer te groot, geen last te zwaar, voor dit doel: de vrede onder de volken te bereiken. Arbeiders en arbeidsters! Moeders en vaders!, Weduwen en wezen! Gewonden en verminkten! u allen, die in de oorlog en door de oorlog lijdt, roepen wij toe: over de grenzen, over de dampende slachtvelden, over de verwoeste steden en dorpen heen:

PROLETARIËRS ALLER LANDEN, VERENIGT U!

Zimmerwald (Zwitserland), september 1915.


 


Kiental (Zwitserland - 1916), de tweede socialistische conferentie tegen de oorlog

In weerwil van de goede voornemens, de acties van verzet in de bezette landen en protest in de neutrale landen, is de Grote Oorlog zijn tweede jaar ingegaan. De linkssocialisten die ten tijde van Zimmerwald erg minoritair waren, vinden een grotere aanhang. Centrumsocialisten als Kamiel Huysmans proberen de verloren eenheid binnen de Tweede socialistische Internationale te herstellen. Tevergeefs, want de standpunten lopen sterk uiteen. De beweging van Zimmerwald (zo noemt de linkervleugel zich voortaan) roept op tot een tweede vredesconferentie waaraan meer landen deelnemen dan bij de vorige. Samen met Lenin zien de Zimmerwaldsocialisten alle heil in de revolutie. De eensgezindheid binnen de Tweede Internationale is ver te zoeken en er worden plannen gesmeed om een Derde Internationale op te richten, de communistische internationale die in 1919 het licht zal zien..

Aan de conferentie van Kiental nemen 44 socialistische afgevaardigden deel. Ze komen uit heel wat Europese landen, zowel neutrale als oorlogvoerende: Zwitserland, Duitsland, Italië, Polen, Servië, Rusland en Portugal. Voor Zwitserland zetelen Robert Grimm, Ernst Nobs, Fritz Platten, Ernst Graber, Hermann Greulich, Charles Naine en Agnès Robmann. Voor Rusland zijn toekomstige actoren van de Oktoberrevolutie zoals Lenin en Zinoviev present. De conferentie wordt in Zwitserland gehouden van 24 tot 30 april 1916. De Franse syndicalisten Merrheim en Bourderon die hadden deelgenomen aan de conferentie van Zimmerwald en na hun terugkeer in Frankrijk een Comité voor de hervatting van de Internationale Betrekkingen oprichtten, kregen een reisverbod. In hun plaats gingen Pierre Birzon, socialistisch volksvertegenwoordiger, en twee andere volksvertegenwoordigers, die zich hadden aangesloten bij de linkssocialisten. De drie zetelden als waarnemers zonder mandaat.

Ondanks meningsverschillen met Lenin die de “imperialistische oorlog” wou veranderen in een “revolutionaire oorlog” en een nieuwe Internationale wou stichten, mocht “waarnemer zonder mandaat” Pierre Birzon het flamboyante Manifest van Kiental (1 mei 1916) schrijven, dat hierna in Nederlandse vertaling te lezen is (oorspronkelijke versie: zie http://rdl.phpnet.org/brizon2/spip.php?article11).


AUX PEUPLES QUON RUINE ET QUON TUE !

Prolétaires de tous les pays, unissez-vous !

AAN DE VOLKEREN DIE TEN GRONDE GERICHT EN GEDOOD WORDEN !

Proletariërs aller landen, verenigt u !


Al twee jaren wereldoorlog ! Twee jaren bloedbad ! Twee jaar reactie !

Maar wie is verantwoordelijk ? Waar zijn degenen die de oorlog wilden en hem al sinds een kwarteeuw hebben voorbereid en degenen die op het laatste ogenblik het vuur aan de lont legden ?

Zoek ze onder de bevoorrechten ! (…)

Zoals Jaurès enkele dagen voor zijn dood zei, “stapte het volk door de straten van Europa met een fakkeltje in de hand.”

Na miljoenen mannen de dood in te hebben gejaagd, leed te hebben gebracht over miljoenen gezinnen, miljoenen weduwen en wezen te hebben gemaakt, na verwoesting te hebben gezaaid en een deel van de beschaving onherroepelijk te hebben vernield, is deze misdadige oorlog tot stilstand gekomen. Ondanks de slachtingen aan alle fronten, bleven doorslaggevende resultaten uit. Om de fronten zelfs maar een beetje te doen kantelen, zouden de regeringen miljoenen mannen moeten opofferen.

Er zijn overwinnaars noch overwonnenen, of liever allemaal overwonnen, leeggebloed, uitgeput: dat wordt de balans van deze krankzinnige oorlog. De leidende klassen kunnen alleen vaststellen hoe ijdel hun imperialistische dromen zijn.

Eens te meer wordt aangetoond dat enkel die socialisten hun land goed hebben gediend die zich ondanks vervolging en laster hebben verzet tegen de nationalistische waanzin en de onmiddellijke vrede zonder annexaties eisen .

Mogen vele stemmen samen met ons roepen : Weg met de oorlog ! Leve de vrede !

ARBEIDERS VAN DE STAD EN HET PLATTELAND !

Uw regeringen, de imperialistische klieken en hun kranten zeggen u dat “we moeten volhouden tot het einde” om de onderdrukte volkeren te bevrijden. Dit is een van de grootste leugens die onze meesters hebben bedacht. Het ware doel van deze slachtpartij op wereldschaal is voor de enen om de buit veilig te stellen die ze door de eeuwen heen en dank zij voorbije oorlogen hebben vergaard; de anderen beogen dan weer een nieuwe verdeling van de wereld om hun bezittingen te vergroten door de inpalming van gebieden en de verdeling van volkeren die worden neergehaald tot het niveau van paria’s. (…)

PROLETARIËRS !

Kijk rondom u. Wie zegt dat de oorlog moet worden voortgezet tot het einde, tot de “overwinning”? Het zijn de politieke verantwoordelijken, de kranten die gefinancierd worden met geheime middelen, de legerleveranciers en alle profiteurs, de sociaal-nationalisten, de papegaaien die de oorlogstaal van de regeringen napraten, de reactionairen die er zich heimelijk over verheugen dat op het slagveld de mensen sneuvelen die gisteren hun onrechtmatige privilegies bedreigden, met name de socialisten, de vakbondsmilitanten en de boeren die op het land het rode zaad uitstrooiden.

Ziedaar de partij van de lieden die de oorlog willen verlengen … (…)

Eis het eind van de socialistische collaboratie in de kapitalistische oorlogsregeringen! Eis van de socialistische volksvertegenwoordigers dat ze voortaan stemmen tegen de kredieten voor de verlenging van de oorlog.

Maak een eind aan de wereldafslachting met alle middelen waarover u beschikt. Eis een onmiddellijke wapenstilstand! Volkeren die de vernieling worden ingejaagd, die gedood worden, sta op tegen de oorlog! Heb moed! Vergeet niet dat jullie ondanks alles nog het voordeel van het aantal hebben en dat jullie de macht kunnen vormen.

Mogen de regeringen van alle landen voelen hoe in u de haat tegen de oorlog en de wil tot sociale weerwraak groeien, en het uur van de vrede zal nabij zijn.

Weg met de oorlog !

Leve de vrede ! – de onmiddellijke vrede, zonder annexaties.

Leve het internationale socialisme! »

P.S. : de drie Franse “delegués” ondervonden na hun terugkeer in Frankrijk heel wat tegenkanting in de pers, binnen de socialistische partij en in het parlement.

De volledige vertaling staat elders op de website.


 

De geplande vredesconferentie van Stockholm (1917)

Op 1 mei 1917 stapten de verschillende fracties die ooit zouden deelnemen aan de socialistische vredesconferentie in Stockholm, parmantig achter een bord met het woord FRED (Zweeds voor Vrede) op, door de straten van de Zweedse hoofdstad. Zweden was één van de neutrale landen die zich afzijdig konden houden tijdens Wereldoorlog I.

Het Internationaal Socialistisch Bureau, zeg maar het dagelijks bestuur van de Tweede Socialistische Internationale, dat eerst in Brussel was gevestigd, verhuisde bij het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog naar Den Haag, in het neutrale Nederland. De voorzitter van het ISB was zoals bekend de Belg Emiel Vandervelde die terzijde werd gestaan door Kamiel Huysmans, secretaris. Op 15 april 1917 trok het Internationaal Bureau van de Tweede Internationale naar Stockholm.

De oorlog woedde onverminderd voort. De deelnemende landen kreunden onder een ontzaglijke schuldenberg, de bevolking leed honger, de soldaten sneuvelden in groten getale en de toestand bleef uitzichtloos.

Na de socialistische vredesconferenties van Zimmerwald in 1915, waar althans in het slotmanifest een compromis was bereikt, werd met de conferentie van Kiental (1916) duidelijk dat de standpunten niet te verzoenen waren.

Even ter herinnering: de internationale sociaal-democratie (dit was de algemene term voor de partij die alle arbeiders wou verenigen) was uiteengevallen door het uitbreken van de wereldoorlog. In alle landen, oorlogvoerend of niet, tekenden zich drie stromingen af:

Ter rechterzijde de zogenaamde meerderheidssocialisten die ermee akkoord gaan dat de klassenstrijd “tijdelijk” wordt opgeschort en plaats maakt voor een Heilig Verbond tussen alle landgenoten.

Ter linkerzijde zijn de internationalisten, de revolutionairen en de pacifisten verenigd in het Internationaal Socialistisch Comité (ISC), beter bekend als de Zimmerwaldisten.

Een middengroep (de zogenaamde centristen) onder leiding van Kamiel Huysmans probeert te bemiddelen tussen de socialisten in de oorlogvoerende landen en de eenheid binnen de Internationale te herstellen.

Het ISB vestigt zich op 15 april 1917 in Stockholm. De Zimmerwalders met hun ISC doen hetzelfde. Vanuit het ISB ijvert een “Hollands-Scandinavisch Comité” voor een nieuwe vredesconferentie. Een derde en nieuwe gesprekspartner is de Petrograder Arbeidersraad waarin menschewiki, bolsjewiki en sociaal-revolutionairen na de Russische Februarirevolutie van 1917 – nog – vereend zijn.

In mei 1917 wordt duidelijk dat de Britten, Belgen, Fransen en Russen nee zullen zeggen tegen een nieuwe conferentie. Er volgt een eindeloze reeks bilaterale onderhandelingen, preliminaire vergaderingen, tripartite gesprekken en elkaar doorkruisende initiatieven. De Zimmerwalders houden een conferentie in Stockholm om te besluiten of ze aan de Stockholm-conferentie zullen deelnemen, en de Russen komen met een eigen vredesinitiatief.

Als ten slotte na vier maanden de conferentie toch in de steigers staat, weigeren de regeringen van de Geallieerden, zoals de Britse Labour premier Lloyd George, paspoorten te verstrekken aan de afgevaardigden die naar Stockholm willen reizen. Vanaf augustus 1917 is het duidelijk dat de conferentie er nooit zal komen.

Bron: AMSAB-Isg, Gent; Social History Portal (First World War)


 


Vredesconferenties stoppen oorlog niet

De vredesconferenties tijdens Wereldoorlog I konden het beëindigen van de tot dan grootste slachtpartij in de geschiedenis niet bespoedigen.

Zimmerwald, Kiental en Stockholm werden het toneel van een verbeten strijd tussen possibilisten (de sociaal-democraten) en de revolutionairen of avonturiers zoals Kamiel Huysmans ze noemde, tussen voorzichtige en (over)moedige conferentiedeelnemers en betekenden het einde van een beweging die geacht werd alle arbeiders te verenigen.

Door dat gebrek aan eensgezindheid vond hun boodschap geen gehoor. In plaats van een vrede zonder annexaties en schuld, zoals de deelnemers aan de socialistische vredesconferenties eisten, legden de Geallieerden de verslagen Centralen harde vredesvoorwaarden op. De kaart van Europa en die van het Nabije en Midden-Oosten werden hertekend. Het Ottomaanse rijk en Oostenrijk-Hongarije vielen uiteen. Duitsland werd veroordeeld tot zware herstelbetalingen. Al deze maatregelen vormden een voedingsbodem voor revanchisme en nationaalsocialisme. “