Menu

Vredesconferenties tijdens WOI - De geplande vredesconferentie van Stockholm (1917)

Artikelindex

 

De geplande vredesconferentie van Stockholm (1917)

Op 1 mei 1917 stapten de verschillende fracties die ooit zouden deelnemen aan de socialistische vredesconferentie in Stockholm, parmantig achter een bord met het woord FRED (Zweeds voor Vrede) op, door de straten van de Zweedse hoofdstad. Zweden was één van de neutrale landen die zich afzijdig konden houden tijdens Wereldoorlog I.

Het Internationaal Socialistisch Bureau, zeg maar het dagelijks bestuur van de Tweede Socialistische Internationale, dat eerst in Brussel was gevestigd, verhuisde bij het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog naar Den Haag, in het neutrale Nederland. De voorzitter van het ISB was zoals bekend de Belg Emiel Vandervelde die terzijde werd gestaan door Kamiel Huysmans, secretaris. Op 15 april 1917 trok het Internationaal Bureau van de Tweede Internationale naar Stockholm.

De oorlog woedde onverminderd voort. De deelnemende landen kreunden onder een ontzaglijke schuldenberg, de bevolking leed honger, de soldaten sneuvelden in groten getale en de toestand bleef uitzichtloos.

Na de socialistische vredesconferenties van Zimmerwald in 1915, waar althans in het slotmanifest een compromis was bereikt, werd met de conferentie van Kiental (1916) duidelijk dat de standpunten niet te verzoenen waren.

Even ter herinnering: de internationale sociaal-democratie (dit was de algemene term voor de partij die alle arbeiders wou verenigen) was uiteengevallen door het uitbreken van de wereldoorlog. In alle landen, oorlogvoerend of niet, tekenden zich drie stromingen af:

Ter rechterzijde de zogenaamde meerderheidssocialisten die ermee akkoord gaan dat de klassenstrijd “tijdelijk” wordt opgeschort en plaats maakt voor een Heilig Verbond tussen alle landgenoten.

Ter linkerzijde zijn de internationalisten, de revolutionairen en de pacifisten verenigd in het Internationaal Socialistisch Comité (ISC), beter bekend als de Zimmerwaldisten.

Een middengroep (de zogenaamde centristen) onder leiding van Kamiel Huysmans probeert te bemiddelen tussen de socialisten in de oorlogvoerende landen en de eenheid binnen de Internationale te herstellen.

Het ISB vestigt zich op 15 april 1917 in Stockholm. De Zimmerwalders met hun ISC doen hetzelfde. Vanuit het ISB ijvert een “Hollands-Scandinavisch Comité” voor een nieuwe vredesconferentie. Een derde en nieuwe gesprekspartner is de Petrograder Arbeidersraad waarin menschewiki, bolsjewiki en sociaal-revolutionairen na de Russische Februarirevolutie van 1917 – nog – vereend zijn.

In mei 1917 wordt duidelijk dat de Britten, Belgen, Fransen en Russen nee zullen zeggen tegen een nieuwe conferentie. Er volgt een eindeloze reeks bilaterale onderhandelingen, preliminaire vergaderingen, tripartite gesprekken en elkaar doorkruisende initiatieven. De Zimmerwalders houden een conferentie in Stockholm om te besluiten of ze aan de Stockholm-conferentie zullen deelnemen, en de Russen komen met een eigen vredesinitiatief.

Als ten slotte na vier maanden de conferentie toch in de steigers staat, weigeren de regeringen van de Geallieerden, zoals de Britse Labour premier Lloyd George, paspoorten te verstrekken aan de afgevaardigden die naar Stockholm willen reizen. Vanaf augustus 1917 is het duidelijk dat de conferentie er nooit zal komen.

Bron: AMSAB-Isg, Gent; Social History Portal (First World War)